logo politiek delft
home|mission statement|archief|links|contact|english|GR2010|


dinsdag | 14 september 2010 | 13:45 |
ENQUETE 'GONDELAFFAIRE'


delft gondel_2004-08-16%20@17-19-52_gondel_.jpg
Delft, Oude Delft.
16 augustus 2004 - VVD-ers Christiaan Baljé en Bas Verkerk samen in de boot.

From: a.m.van der veen
Sent: Tuesday, September 14, 2010 1:26 PM
To: prodeo
Cc: wlzielhuis@oldebroek.nl
Subject: Fw: herfstmusktier 3 (16 september) (definitief)

Over rollen, leren en verantwoorden

Op donderdag 16 september a.s. buigt (een deel van de) gemeenteraad van Delft zich over de vraag of er een raadsenquete moet komen over de Gondelaffaire. Onafhankelijk Delft heeft dit verzoek gedaan, de andere partijen zullen nu kleur moeten bekennen, zeker na het arrest van het Hof in maart jl. Een raadsenquete is een nieuw instrument dat na de invoering van het dualisme is geintroduceerd. Voor Delft wordt het een interessante exercitie.
Laten we eens kijken naar de verschillende aspecten en doelstellingen van dit project. Waartoe dient zo enquete en waar moet deze toe leiden ?

Veel buitenstaanders en wellicht ook bestuurlijke tegenstanders van Martin Stoelinga zullen snel roepen dat het hem alleen te doen is om het geld. Maar dat is bezijden de waarheid. Geld haal je niet op via een enquete, maar via de rechtbank. Zeker na het veroordelende arrest. Het is gewoon een kwestie van wachten op de cassatie en daarna schadevergoeding en zo mogelijk beslag. Het zou ook te kort door de bocht van Stoelinga zelf zijn als hij zijn - op zich terechte - wens tot financiele schadevergoeding via een raadsenquete zou willen verzilveren. Immers hij is zelf ook deel van het bestuurlijk systeem. En een politieke uitkomst van zo n enquete kan wel als onderlegger ingebracht worden in een juridische procedure, maar nooit in de plaats treden van de civiele procedure en de claim tot schadevergoeding.

Neen, in mijn opvatting moet de raadsenquete gaan over rollen, wie heeft wat gedaan in welke bevoegdheid en hoedanigheid. Hoe verhouden ver verschillende bestuurlijke actoren en rollen zich tot elkaar. Over rollen, leren, wat moeten we een volgende keer anders doen en over verantwoorden. Uitleggen, toelichten en gevolgen accepteren van handelen.

Over de rollen is wel iets te schrijven. Opmerkelijk is dat burgemeester Verkerk de centrale rol speelt. Wie goed kijkt en luistert naar de video met Daga verbaast zich over de communicatie tussen Verkerk en Balje. Beiden uit de school van blazers en blasse in de VVD. Hoe haalt Balje het in zijn hoofd om in een semi-publieke omgeving te gaan bellen met de kandidaat-burgemeester, en nog dommer ? Waarom neemt Verkerk de telefoon op. Wie weet om te gaan met vertrouwelijkheid handelt wel anders. Verkerk in de rol van adspirant-burgemeester, kandidaat is beter, zit hier fout. En Balje gaat veel te ver, in zijn rol als wethouder, betrokken bij de kandidaatstelling en als openbaar bestuurder ten opzichte van de grondeigenaren en exploitanten. Dit intermenselijke feitencomplex dient uitgezocht te worden en moet leiden tot leerpunten voor de rol van openbare bestuurders. Dat Verkerk communicatief gehandicapt is, zal anderen ook wel zijn opgevallen. Hij komt uit een agrarische omgeving rond Dalfsen, en combineert daarbij het terughoudende Saksische, met het elitaire deels autistische denken en handelen van de gezeten burgerij. Ik denk dat hij beter is in het commanderen van koeien dan in het communiceren met mensen. Balje heeft het typisch pseudo academische. Net niet slim genoeg en dan compensatiedrang in het openbaar bestuur. Sterke drang om zich te bewijzen ten opzichte van een vermoedelijk dominante vader, die als griffier van de Tweede Kamer enige bekendheid genoot. In de VVD is het dan snel zaken doen, en als snel passend in het semi-megalomane Delftse circuitje van serviceclubs en semi-bedrijfsleven. Maar goed, wat de rollen betreft, is vooral Verkerk van belang, ook omdat hij er nog steeds zit. Een burgemeester is door de Kroon benoemd en is voorzitter van de raad en het college. Dat in Delft er voor gekozen is dat een raadslid voorzitter van het presidium is te begrijpen, maar het is onverstandig. Een burgemeester haalt uiteindelijk meer legitimiteit op vanuit de raad dan vanuit het college.

Verkerk kiest in zijn rol als burgemeester expliciet partij voor het college en collegelid Balje. Hij keert zich tegen een raadslid en fractie. Gemeenterechtelijk klopt dat niet en politiek is het onverstandig zeker wanneer de zaak in rechte gaat spelen. In zijn rol als burgemeester had hij boven de partijen moet acteren. Gemeenterechtelijk is het interessant dat hij of het college kiest voor een intern onderzoek nota bene onder leiding van de gemeentesecretaris. Vroeger werd de secretaris benoemd door de raad, thans door het college. Opnieuw een foute inschatting, want objecten Balje en Verkerk werden daarmee opdrachtgever. Geen wonder dat dat rapport niets opleverde. Hoe kunnen nu ondergeschikte ambtenaren iets verklaren, zonder dat zij daarop aangesproken zullen worden. Zeker door agressieve monolieten als Verkerk en Balje. Secretaris Camps, als advsieur van het college had een dergelijk opdracht nooit mogen aanvaarden. Maar wie Camps een beetje kent, moet denken aan zijn opvoeding als katholieke jongen. Cover up waar nodig, en geestelijk lenig waar gevraagd. Een dubieus trio Verkerk, Camps en Balje.

Onbegrijpelijk is verder het gedrag van de raad als bestuursorgaan. Men ziet het gebeuren, maar doet niks. Alleen de boodschapper i.c. Stoelinga afmaken, isoleren en negeren. Aad van Tongeren heeft hierover openhartig gesproken en in feite boetegedaan. De raad is in zijn gedrag mede verantwoordelijk geworden voor de escalatie. Hier blijkt wel dat als het systeem in een gemeentebestuur onder druk komt te staan, het dualisme een lastige is. Ik zou het gedrag van de raad als Heulemans-gedrag willen typeren. Meelopen met het college, beloond worden met baantjes en gunsten en niet doen waar je voor bent. Namelijk, controleren van het college en verantwoording organiseren. Het wordt nu tijd dat de raad zijn verantwoordelijkheid neemt zoals dat heet.

Een rol kan men spelen, maar meer is bedoeld de vraag naar de verantwoordelijkheden. Die verantwoordelijkheid is juridisch verankerd in de gemeentewet en daarnaast is de politieke verhouding van verantwoording tussen raad en college. Ook in die verantwoordingsrelatie is er een centrale rol voor de burgemeester. Immers hij zit op het scharnierpunt tussen college en raad en heeft zelfs de bevoegdheid raadsbesluiten voor te dragen voor schorsing bij een hogere overheid (de Kroon). Bas Verkerk heeft zich vergist in zijn rol, hij is namelijk wethouder blijven spelen in plaats van burgemeester. Door zijn opstelling als verdediger van het college, heeft hij zijn verantwoordingpositie als burgemeester te grabbel gegooid. Zo had hij m.i. nooit accoord mogen gaan met het collegebesluit om Balje te vergoeden voor zijn juridische kosten. Een nog grotere fout die hij heeft gemaakt is om recentelijk niet het overleg met Stoelinga naar zich toe te trekken. Immers een raadslid die gelijk krijgt nota bene in hoger beroep mag er vanuitgaan gehoor te vinden bij de burgemeester. Het overleg tussen Vurkovo, Bolten en Stoelinga had geleid moeten worden door de burgemeester.

Het wordt nu tijd voor verantwoording. Wie heeft welke rol gespeeld en met wel motief. Eigen belang, Delfts belang of cover up ? Wie zal het zeggen..... Dat moet in de raadsenquete aan de orde komen. In mijn opvatting is het gebrek aan bestuurlijk inschattingsvermogen, kuddegedrag, maar vooral het gebrek aan bestuurlijke verantwoording de basis voor deze uit de hand gelopen affaire. En dat gaat dan raken aan integrititeit. Dat betekent dat de vraag naar de bestuurlijke zuiverheid van de motieven ook aan de orde zal komen. En zoals zo vaak in het openbaar bestuur. De motieven kunnen nobel zijn, maar de kwaliteit van informatie of menselijk capaciteiten kan tekort schieten. Ik schat in dat Verkerk zich zorgen moeten maken over zijn positie, in elk mogelijk opzicht en dat vooral de gemeenteraad als zodanig na moet denken over zijn rol en de verantwoordingsmechanisme.

Leren..... natuurlijk een rapport is er ook als leerervaring en ik ben het daarmee eens. Zeker nu de meeste bestuurlijke spelers zijn verdwenen. Verkerk, Stoelinga en Camps zijn er nog. Balje ligt op de (liberale) mestvaalt van de geschiedenis en sommige raadsleden in verschillende rollen zijn er nog, maar anderen zijn nieuw. Daarom ook een leerrapport. Dan gaat het om structuur en cultuur. De thema's zijn: de rol van de burgemeester, de individuele rollen van wethouders. Integriteit van bestuurders. Omgaan met kuddegedrag, damage-control. Verhouding college-ambtenaren, rol van de gemeentesecretaris.

Na de beschrijving van de rollen, volgt verantwoording en daarna leerpunten formuleren en er werk van maken. In die zin wacht de raad op 16 september een belangrijke bijeenkomst. Graag spreekt men in het bestuur over zelfreinigend vermogen. En hoewel dat vaak van korte duur blijkt te zijn, is dat nodig ! Daarnaast kan Delft historie schrijven. Niet het verschrikkelijke Delft creating history, maar gewoon een degelijk onderzoek dat in feite gaat over de verhoudingen in een modern stadsbestuur, onder het beslag van het dualisme. Met een gedegen rapport en een goed proces en goede communicatie kan Delft geschiedenis schrijven en de zo broodnodige cultuuromslag bereiken. Eerst de feiten, dan de rollen, dan verantwoording en leren. Het zou Bas Verkerk sieren over zijn schaduw heen te stappen en als voorzitter van de raad over zijn schaduw heen te springen. Laat hij bij wijze zijn blazer uitdoen en zich verplaatsen in de blik van de buitenstaander. De Gondelaffaire teistert al vijf jaar het bestuur in Delft. Een tweedeling in het bestuur is blootgelegd, namelijk die tussen de gewone man (OD, LD etc) en de (semi-)intellectuelen (de rest). In mijn ogen is Stoelinga slachtoffer geworden van een treurige bestuursstijl onder aanvoering van een burgemeester die niet aan de maat is. Het bestuur in Delft kan zich zelf een dienst bewijzen als het aan de hand van de leerpunten die het gaat ontdekken een nieuwe bestuursstijl ontwikkelt. Transparant, communicatief en interactief. Als dat lukt dan heeft de Gondel toch nog nut gehad. En Martin, ach gewoon een kwestie van schikken of doorprocederen. Ook die keuze is afhankelijk van de uitkomst van de enquete. Want een nieuw bestuur in Delft zal niet willen blijven meewerken aan zijn eigen beschadiging.

16 september kan een keerpunt zijn in bestuurlijk Delft. Laten we hopen (en bidden) dat de raadsleden voldoende durf en karakter hebben in te stemmen met een enquete om schoon schip te maken. En wellicht heeft Bas V. moet geput uit de Taptoe om het sein aanvallen te blazen voor de raad. Doet hij dat niet dan hoor ik in de verte al de Last Post klinken.

AMvdVeen
14 september 2010

Eerder verschenen columns van Arie van der Veen
Verzameld werk Arie van der Veen